Yinka Shonibare (1962)
Tijdens zijn opleiding aan de kunstacademie in Londen, in het midden van de jaren tachtig, kreeg Yinka Shonibare (Londen, 1962) het advies om ‘authentieke Afrikaanse kunst’ te maken. Culturele identiteit is een centraal thema geworden in zijn werk, maar niet op de manier waarop zijn docent het destijds bedoelde. In de visie van Shonibare is ‘culturele identiteit’ een fictief begrip. In zijn installaties en geënsceneerde fotowerken laat hij op speelse wijze zien hoe culturen zich met elkaar vermengen en voortdurend in beweging zijn. Zelf is Shonibare de belichaming van het samengaan van culturen. Hij is van Afrikaanse afkomst, geboren in Engeland, opgegroeid in Lagos (Nigeria) en sinds 1984 in Londen als kunstenaar werkzaam.
Het meest bekend is hij van zijn theatrale installaties met levensgrote poppen, gekleed in historische kostuums en voorzien van allerlei rekwisieten. De installaties herinneren aan de tableaux-vivants uit de negentiende eeuw. In plaats van stilstaande, in hun pose bevroren mensen gaat het bij Shonibare om levenloze poppen, zonder hoofd. Dat maakt ze niet alleen anoniem; als kijker moet men ook naar hun gemoedstoestand raden. Vaak figureren ze in een achttiende- of negentiende-eeuwse setting: de tijd waarin de machtsverhoudingen werden bepaald door het kolonialisme. In een van zijn installaties voert Shonibare een groepje welgestelde heren ten tonele die het Afrikaanse continent onderling verdelen. In andere werken toont hij hoe men zich te buiten gaat aan de zo verworven rijkdom.
Heel opmerkelijk en bevreemdend is de Afrikaans ogende stof, waarvan de kleding naar Europees model is gemaakt. Shonibare gebruikt die felgekleurde stoffen in al zijn werk. Voor hem zijn die stoffen het symbool bij uitstek van culturele vermenging. Al decennialang worden ze, speciaal voor de Afrikaanse markt, in het Brabantse Helmond en in het Engelse Manchester geproduceerd. Ze vinden hun oorsprong in het Nederlandse koloniale verleden en werden hier in het midden van de negentiende eeuw voor het eerst gemaakt als -goedkope- imitatiebatiks.
Shonibare is een typische vertegenwoordiger van het post-kolonialisme. Hij maakt geen deel uit van de (oudere) generatie zwarte kunstenaars die hun kunst inzette als vorm van protest. In het werk van Shonibare overheerst het plezier. Ironie en gevoel voor spektakel gaan samen. Zijn werken zijn een politiek statement, maar evenzeer een ode aan de schoonheid van de kunst.
